آموزش کامل ساخت گلخانه گوجه فرنگی

ورود به دنیای کشت‌های کنترل شده بیشتر شبیه به مدیریت یک کارخانه‌ی تولیدی پیشرفته است که خط تولید آن، بوته‌های سرسبز و محصول نهایی آن، طلای سرخ یا همان گوجه فرنگی است. اگر تصمیم گرفته‌اید سرمایه ی ارزشمند خود را در مسیر ساخت گلخانه گوجه فرنگی هدایت کنید، احتمالا اولین سوالی که ذهنتان را درگیر کرده این است که آیا این کار توجیه اقتصادی دارد و چه زیرساخت‌هایی برای شروع لازم است؟

برخلاف تصور عموم که گمان می‌کنند با چند لوله و پلاستیک می‌توان گلخانه ساخت، احداث یک واحد تولیدی موفق نیازمند مهندسی دقیق سازه، شناخت اقلیم و انتخاب تجهیزاتی است که زیر بارِ صدها تن محصول و فشارهای جوی، خم به ابرو نیاورد. در این مقاله وبلاگ گل افروز می‌خواهیم آموزش ساخت گلخانه گوجه فرنگی را در اختیارتان قرار داریم.

چرا سرمایه گذاری روی گلخانه گوجه فرنگی پیشنهاد می‌شود؟

شاید برایتان جالب باشد بدانید که گوجه فرنگی یکی از پرمصرف‌ترین صیفی‌جات در جهان است و بازار آن هیچوقت با رکود مواجه نمی‌شود. تقاضای همیشگی بازار داخلی و از آن مهم‌تر، عطش بازارهای صادراتی همسایه (مانند روسیه، قطر، امارات و عراق) باعث شده تا ساخت گلخانه گوجه فرنگی به یکی از جذاب‌ترین گزینه‌های سرمایه گذاری با بازگشت سرمایه سریع تبدیل شود.

اما سود اصلی کجاست؟ تفاوت در عملکرد در واحد سطح است.

در کشت فضای باز، شاید شما در بهترین حالت در هر هکتار ۵۰ تا ۷۰ تن برداشت داشته باشید؛ اما در یک گلخانه هیدروپونیک مدرن با تجهیزات استاندارد، این عدد می‌تواند به ۳۰۰ تا ۴۰۰ تن در هکتار و حتی در صورت مدیریت عالی به ارقام بالاتر برسد. طبق گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی کشاورزی، کشت گلخانه‌ای می‌تواند تا ۱۰ برابر بهره‌وری آب را افزایش دهد که در کشور کم‌آب ما یک مزیت حیاتی است.

بنابراین، وقتی صحبت از سود گلخانه گوجه فرنگی می‌کنیم، در واقع درباره مدیریت تکنولوژی صحبت می‌کنیم. اگر سازه شما استاندارد باشد و بتوانید شرایط اقلیمی را در فصول سرد که قیمت محصول به اوج میرسد، کنترل کنید، سودآوری تضمین شده است. اما فراموش نکنید؛ سود خوب به شرطی حاصل می‌شود که خانه گوجه فرنگی‌هایتان درست بنا شده باشد.

پیش‌نیازهای ساخت گلخانه گوجه فرنگی و نوع سازه

گوجه فرنگی گیاهی است با رشد رویشی نامحدود که یعنی بوته‌ها دائما رشد می‌کنند و بالا می‌روند. در کشت‌های حرفه‌ای و صادراتی، ارتفاع بوته‌ها گاهی به ۴ تا ۵ متر میرسد و این بوته‌ها باید با نخ‌هایی مخصوص به سقف گلخانه آویزان شوند (روش ترلیسینگ). تصور کنید وزن هزاران بوته که هر کدام چندین کیلو بار دارند، به اسکلت گلخانه وارد شود. آیا هر سازه‌ای توان تحمل این بار عظیم را دارد؟

به همین دلیل است که ما در گل افروز برای کشت گوجه فرنگی، اکیدا استفاده از سازه اسپانیایی یا سازه گاتیک با ارتفاع بلند (حداقل ۵ تا ۶ متر تاج و ستون‌های ۴ متری) را پیشنهاد می‌دهیم. این سازه‌ها چند ویژگی حیاتی دارند:

• ظرفیت بافری دما: حجم هوای بیشتر در سازه‌های بلند باعث می‌شود تغییرات ناگهانی دما یا شوک حرارتی کمتر به گیاه آسیب بزند. 
• تهویه طبیعی: هوای گرم به سمت بالا می‌رود و از دریچه‌های سقفی (طرح بال کبوتری) خارج می‌شود. 
• مقاومت بالا: سازه‌های مهندسی شده ما بر اساس آیین‌نامه‌های سازمان نظام مهندسی، طوری طراحی شده‌اند که بادهایی با سرعت تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت و بار برف تا ۹۰ کیلوگرم در متر مربع را تحمل کنند. 

علاوه بر ارتفاع، جنس سازه نیز حیاتی است. محیط گلخانه گوجه فرنگی بسیار مرطوب است. سازه‌های ما تماما از جنس آلیاژ گالوانیزه گرم هستند که در برابر زنگ‌زدگی مقاومت فوق العاده‌ای دارند. زنگ زدگی نه تنها عمر سازه را کم می‌کند، بلکه محلی برای رشد قارچ‌ها می‌شود. همچنین تمامی اتصالات در سازه‌های گل افروز به صورت پیچ و مهره‌ای است و خبری از جوشکاری نیست. بنابراین، اگر به دنبال احداث گلخانه ارزان هستید، مراقب باشید که کیفیت را فدای قیمت نکنید، زیرا سازه‌های جوشی ارزان قیمت، خیلی زود دچار خوردگی می‌شوند.

کشت خاکی یا هیدروپونیک برای گلخانه گوجه؟

یکی از پرتکرارترین سوالاتی که در جلسات مشاوره از ما پرسیده می‌شود، انتخاب بین کشت خاکی و هیدروپونیک است. پاسخ به این سوال مستقیما به بودجه اولیه و هدف نهایی شما بستگی دارد. ساخت گلخانه هیدروپونیک یا همان گلخانه با کشت بدون خاک، با اینکه هزینه اولیه بالاتری دارد، اما کنترل شما بر تغذیه گیاه را به صد در صد می‌رساند.

• مزایای کشت هیدروپونیک: در این روش ریشه گیاه در بسترهایی مثل کوکوپیت یا پرلیت قرار می‌گیرد. مواد غذایی دقیقا به اندازه‌ی نیاز گیاه تزریق می‌شود. نتیجه؟ رشد سریع‌تر، میوه‌های یکدست‌تر و تناژ بسیار بالاتر. اگر هدف شما صادرات است، هزینه ساخت گلخانه هیدروپونیک یک سرمایه گذاری هوشمندانه محسوب می‌شود.
• مزایای کشت خاکی: اگر بودجه محدودتری دارید یا زمین شما خاک بسیار حاصلخیزی دارد، کشت خاکی هم می‌تواند گزینه‌ی مناسبی باشد. اما در نظر داشته باشید کنترل بیماری‌های خاک‌زی (مانند نماتد) در این روش دشوارتر است.

نکته مهم اینجاست که استراکچر سازه در هر دو روش تقریبا مشابه است، اما در روش هیدروپونیک نیاز به تجهیزات گلخانه خاص‌تری برای سیستم آبیاری و زهکشی دارید. ما به عنوان پیمانکار ساخت گلخانه، طراحی بستر را به گونه‌ای انجام می‌دهیم که حتی اگر امروز بودجه هیدروپونیک ندارید، در آینده بتوانید با کمترین هزینه تغییر کاربری دهید. بسیاری از مشتریان ما که ساخت گلخانه خیار خاکی را انجام داده‌اند، بعدا با مشورت ما به سمت کشت گوجه هیدروپونیک حرکت کرده‌اند.

نکته مهمی که باید درباره گلخانه گوجه بدانید، این است که در سازه‌های هیدروپونیک، تراز بودن زمین (Leveling) و شیب بندی دقیق که معمولا ۱ تا ۱.۵ درصد است، برای برگشت آب زهکش، اهمیت زیادی دارد و اشتباه در شیب بندی می‌تواند باعث تجمع آب، خفگی ریشه و شیوع بیماری‌های قارچی شود.

3 اشتباه رایج که کشت گلخانه گوجه را می‌کند

ما در گل افروز طی سال‌ها فعالیت، بارها دیده‌ایم که گلخانه داران بعد از صرف هزینه‌های سنگین، با مشکلاتی روبرو می‌شوند که تنها دلیلش طراحی غیرصولی است. دانستن این 3 نکته فنی که کمتر جایی به آن اشاره می‌شود، شما را از ضررهای میلیاردی نجات میدهد:

1. نادیده گرفتن اتاق انتظار (Antechamber)

گوجه فرنگی آهنربای آفات است، مخصوصا آفتی به نام توتا یا مینوز گوجه که بسیار خطرناک است. بسیاری از سازندگان برای کاهش هزینه، درب ورودی را مستقیم به سالن کشت باز می‌کنند. اما در استانداردهای طراحی گل افروز، تعبیه یک اتاق انتظار با فن‌های دمنده الزامی است تا از ورود حشرات به منطقه پاکِ گلخانه جلوگیری شود.

2. بیماری ته سوختگی و ارتباط آن با سازه

آیا می‌دانستید عارضه شایع سیاه شدن ته گوجه فرنگی (Blossom End Rot) اغلب نه فقط به خاطر کمبود کود کلسیم، بلکه به خاطر عدم گردش هوای صحیح است؟ وقتی رطوبت در میان بوته‌های متراکم حبس شود، تعرق گیاه مختل شده و کلسیم به میوه نمیرسد. سازه‌های گاتیک ما با طراحی دریچه‌های سقفی و جانمایی دقیق فن‌های سیرکوله، جریان هوا را به گونه‌ای هدایت می‌کنند که این مشکل به حداقل برسد.

3. ارتفاع نامناسب برای بذرهای صادراتی

بذرهای گوجه فرنگی صادراتی اغلب از نوع رشد نامحدود هستند. اگر ارتفاع ستون گلخانه شما کوتاه (مثلا ۳ متر) باشد، عملا نمی‌توانید از این بذرهای پرسود استفاده کنید و مجبور به کشت ارقام معمولی خواهید شد. آینده نگری یعنی داشتن سازه‌ای بلند که دست شما را برای انتخاب هر نوع بذری باز بگذارد.

تجهیزات لازم برای کشت گوجه فرنگی در تناژ بالا

سازه گلخانه مانند بدن انسان است و تجهیزات، نقش اندام‌های حیاتی را بازی می‌کنند. برای داشتن یک گلخانه گوجه فرنگی سودآور، فقط داشتن یک اسکلت فلزی کافی نیست. شما باید بتوانید اقلیم داخل را مستقل از هوای بیرون مدیریت کنید. گوجه فرنگی گیاهی است که به شدت به نوسانات دما حساس است؛ دمای زیر ۱۰ درجه رشد آن را متوقف می‌کند و دمای بالای ۳۵ درجه باعث عقیم شدن گل‌ها و عدم تشکیل میوه می‌شود. بنابراین، بررسی و خرید لیست قیمت تجهیزات گلخانه باید با دقت و مشاوره انجام شود. تجهیزات ضروری عبارتند از:

1. سیستم گرمایشی: هیترهای کابینتی یا سیستم‌های بویلر و لوله‌کشی آب گرم که گرمایش از کف برای رشد ریشه گوجه عالی‌تر است.
2. سیستم سرمایشی: در مناطق خشک ایران، سیستم پد و فن (Pad & Fan) معجزه می‌کند. این سیستم با ایجاد رطوبت و مکش هوا، دمای گلخانه را تا ۱۵ درجه خنک‌تر از بیرون می‌کند.
3. فن سیرکوله: برای یکنواخت کردن دما و رطوبت و جلوگیری از بیماری‌های قارچی.
4. پرده‌های انرژی سیوینگ: کنترل نور شدید تابستان و حفظ گرما در زمستان.
5. سیستم آبیاری هوشمند: تغذیه دقیق گیاه بدون دخالت دست و خطای انسانی.

شاید در نگاه اول خرید تمام این موارد هزینه‌بر به نظر برسد و شما را به فکر ساخت گلخانه ارزان بدون تجهیزات بیندازد، اما تجربه نشان داده است که حذف هر یک از این موارد، مستقیما تناژ و کیفیت محصول نهایی را کاهش میدهد.

مراحل ساخت گلخانه گوجه با گل افروز

وقتی از صفر تا صد ماجرا و آموزش گلخانه گوجه فرنگی صحبت می‌کنیم، شعار نمی‌دهیم و می‌خواهیم یک فرآیند مهندسی دقیق را که تحت نظارت سازمان نظام مهندسی کشاورزی انجام می‌شود را به شما آموزش دهیم:

1. مشاوره و امکان سنجی: بررسی زمین، آب و اقلیم منطقه یا همان میزان وزش باد و بارش برف برای انتخاب بهترین سازه.
2. طراحی و نقشه کشی: طراحی فونداسیون و اسکلت بر اساس توپوگرافی زمین برای دریافت حداکثر نور خورشید.
3. تولید سازه در کارخانه: تمامی قطعات، ستون‌ها و کمان‌ها در کارخانه گل افروز با دستگاه‌های پیشرفته تولید و گالوانیزه می‌شوند. ما فروش مصالح گلخانه را به صورت کیت‌های آماده مونتاژ انجام می‌دهیم.
4. اجرای فونداسیون و نصب: تیم‌های اجرایی ما فونداسیون ریزی را انجام داده و سپس سازه را به صورت تمام پیچ و مهره‌ای مونتاژ می‌کنند.
5. پوشش و تجهیز: نصب پلاستیک‌های آنتی یو وی یا پلی کربنات و راه اندازی سیستم‌های تاسیساتی.

برآورد هزینه ساخت گلخانه گوجه فرنگی

می‌رسیم به بخش مهم ماجرا یعنی قیمت و هزینه ساخت گلخانه گوجه فرنگی. اگر در اینترنت جستجو کنید، با اعداد متفاوتی روبرو می‌شوید که بسیاری از آن‌ها قدیمی یا غیرواقعی هستند. واقعیت این است که هزینه ساخت گلخانه عدد ثابتی نیست و به متغیرهای زیادی مثل قیمت روز فولاد، نوع پلاستیک، برند تجهیزات و متراژ زمین بستگی دارد.

به طور کلی این نکته را بدانید که هرچقدر متراژ گلخانه شما بالاتر باشد، هزینه تمام شده در هر متر مربع کاهش می‌یابد و در مقابل سود و بازگشت سرمایه هم سریع‌تر خواهد بود. همچنین قیمت سازه گلخانه اسپانیایی به دلیل وزن آهن بیشتر، نسبت به تونل‌های ساده بیشتر است، اما این هزینه در واقع بیمه‌ی سرمایه شماست.

ما در گل افروز به جای دادن یک قیمت پرت و محاسبه نشده، پیشنهاد می‌کنیم از سرویس مشاوره ما استفاده کنید. ما با توجه به بودجه شما، راهکارهای مختلفی ارائه می‌دهیم. هدف ما ساخت گلخانه ارزان و بی‌کیفیت نیست، بلکه ساخت اقتصادی‌ترین سازه‌ی استاندارد است. فراموش نکنید که ما شرکت تولید کننده مصالح گلخانه هستیم، بنابراین با حذف واسطه‌ها، قیمت‌ها را برای شما به حداقل می‌رسانیم.

سخن پایانی

تا اینجا این مقاله از وبلاگ گل افروز دریافتیم که ساخت گلخانه گوجه فرنگی یک سرمایه گذاری پرسود اما نیازمند دانش فنی و زیرساخت مهندسی است. از انتخاب سازه مقاوم و ضدزنگ گرفته تا طراحی اصولی برای جلوگیری از آفات و بیماری‌ها، همه و همه زنجیره‌هایی هستند که موفقیت شما را تضمین می‌کنند. اشتباه در انتخاب پیمانکار گلخانه یا مصالح، می‌تواند خسارات جبران ناپذیری به بار آورد که خیلی باید حواستان به این موضوع باشد.

سوالات متداول درباره آموزش ساخت گلخانه

1. هزینه ساخت هر متر مربع گلخانه گوجه فرنگی چقدر است؟

قیمت نهایی به نوع سازه، کیفیت پوشش و تجهیزات انتخابی بستگی دارد. با توجه به نوسانات بازار، برای دریافت پیش فاکتور دقیق و بروز، بهترین کار تماس با واحد فروش گل افروز است.

2. میزان برداشت گوجه فرنگی در هر هکتار گلخانه چقدر است؟

در کشت خاکی معمولی حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ تن، اما در گلخانه‌های مدرن هیدروپونیک با سازه استاندارد، این عدد به ۳۰۰ تا ۴۵۰ تن در هکتار به صورت سالانه میرسد.

3. بهترین نوع سازه برای کشت گوجه فرنگی کدام است؟

به دلیل رشد قدی زیاد و وزن سنگین بوته‌ها، سازه‌های اسپانیایی و گاتیک با ارتفاع حداقل ۵ تا ۶ متر و مقاومت بالا در برابر باد و برف، بهترین و اقتصادی‌ترین گزینه هستند.

4. بازگشت سرمایه احداث گلخانه چقدر طول می‌کشد؟

در صورت استفاده از سازه مهندسی شده و مدیریت درست کشت در فصول سرد، معمولا اصل سرمایه حداکثر تا 1 تا 2 سال باز می‌گردد.

5. زمان مورد نیاز برای ساخت و بهره‌برداری چقدر است؟

فرآیند صفر تا صد کار توسط تیم گل افروز شامل طراحی، تولید در کارخانه و نصب برای یک پروژه ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ متری، معمولا بین ۲ تا ۳ ماه زمان می‌برد.